Bir maaş kaç litre?
Motorinin litre fiyatını değil, vatandaşın maaşıyla kaç litre alabildiğini konuşalım… Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, akaryakıt fiyatlarını değerlendirirken Avrupa’yı işaret etti: “Avrupa’da mazot 150 lira civarında, bizde 100 lira civarında.” Avrupa’da akaryakıt fiyatları yüksektir belki. Ancak ekonomik tabloyu anlamak için yalnızca litre fiyatına bakmak yeterli mi?
ŞENEL GÜNGÖR
172
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Asıl soru şu: Bir vatandaş, maaşıyla kaç litre motorin alabiliyor?</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Türkiye’de 2026 net asgari ücret 28.075 TL. Motorinin litresini 100 TL kabul ettiğimizde, bir asgari ücretli yaklaşık 280 litre motorin alabiliyor.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Aynı hesaplamaya göre bu rakam Almanya’da yaklaşık 692, Hollanda’da 844, İrlanda’da 1.100, Lüksemburg’da ise 1.194 litre.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Rakamlar bize önemli bir şeyi hatırlatıyor:</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Motorinin fiyatı tek başına alım gücünü anlatmaz.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Çünkü vatandaş motorini litre fiyatıyla değil, maaşıyla satın alıyor.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Mesele 100 lira mı, 150 lira mı?</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Bir ülkede motorin 150 lira olabilir; ancak gelir seviyesi de yüksekse vatandaşın satın alma gücü daha farklı olabilir.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Başka bir ülkede motorin 100 lira olabilir; fakat gelir düşükse aynı litre vatandaşın bütçesine çok daha ağır gelebilir.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Dolayısıyla Avrupa kıyaslamasında yalnızca akaryakıt fiyatlarını değil, ücretleri ve alım gücünü birlikte değerlendirmek gerekiyor.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Üstelik vatandaşın bütçesi sadece motorinden ibaret değil.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Kira, gıda, elektrik, doğalgaz, ulaşım…</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Gelirin önemli bir bölümü temel ihtiyaçlara gidiyorsa, litre fiyatının başka bir ülkeden düşük olması tek başına refah göstergesi değildir.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Asıl hesap cebimizde…</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Elbette ülkeler arası karşılaştırmalarda kur, vergi, sosyal güvenlik kesintileri ve fiyatların hangi tarihte alındığı gibi farklılıklar bulunuyor. Bu nedenle rakamların hesaplama yöntemiyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Ama ekonomik tartışmanın özü değişmiyor:</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Fiyatı değil, fiyat karşısındaki geliri de konuşmalıyız.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Avrupa’yı örnek göstereceksek sadece “Orada motorin kaç lira?” diye sormayalım.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Bir de şunu soralım:</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">“Oradaki vatandaş maaşıyla kaç litre alabiliyor, bizim vatandaşımız kaç litre?”</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Çünkü vatandaşın gerçek ekonomik durumunu gösteren rakamlardan biri, belki de tam olarak budur.</span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Yani demek istiyorum ki ; </span></span></p>
<p><span style="font-size:11pt"><span style="font-family:Calibri,sans-serif">Sn. Bakan Mehmet Şimşek’in gayet iyi bildiği üzere, asıl önemli olan tabeladaki fiyat değildir ; O fiyat karşısında vatandaşın cebinin ne söylediğidir…</span></span></p>